«

»

Print this نوشته

فرسایش مغز(دمانس) از بروز تا پایان

.

فرسایش مغز(دمانس) از بروز تا پایان

 

.

.

.

 نویسنده: مهندس مهدی صمدانی

.

.

به روز رسانی: دیماه ۱۳۹۷

زمانی که اختلالات ذهنی و حافظه ای بروز پیدا می‌کند

آلزایمر(۱) با سهم بیشتر از ۶۵ درصد، شایع‌‌ترین نوع فرسایش مغز است.  وقتی بیماری با شکایت اختلال ذهنی و یا حافظه به پزشک مراجعه می‌کند، شاید تنها نوع بیماری که خود و همراهانش به آن فکر می‌کنند، بیماری آلزایمر باشد.  ولی در حقیقت بیماری آلزایمر یکی از انواع بیماری‌های فرسایش مغز است.

.

فرسایش مغز چیست؟

فرسایش مغز  مجموعه ای از بیماری‌های مزمن مغزی است که در نتیجه ابتلا به آن،  فرد توانایی‌های عالی ذهنی مانند حافظه،  قضاوت،  تکلم،  و درک موقعیت خود را از دست می‌دهد. بیشتر این بیماری‌ها به صورت تحلیل برنده و برگشت ناپذیرند.  تأثیر این نوع بیماری‌ها بر عملکرد ذهنی بیمار می‌تواند به حدی باشدکه در زندگی روزمرّه‌ی وی اختلال و اشکال به وجود آورد. مقاله دمانس چیست را مطالعه کنید.

  • علائم بیماری که در ابتدا کم و قابل توجه نیستند به مرور زمان عمیق‌‌تر شده و به جنبه‌های مختلف عملکردهای ذهنی مغز گسترش می‌یابند. در نتیجه، روال زندگی بیمار و همراهان وی دچار تغییرات شگرفی می‌شود.   با گذشت زمان، بیمار در بیشتر موارد، برای ادامه‌ی زندگی به مراقبت ۲۴ ساعته نیاز پیدا می‌کند.
  • بیشتر بیماری‌های فرسایش مغز علاج ناپذیرند و هیچگونه درمان ثابت شده علمی که بتواند سیر بیماری را کند و یا متوقف کند وجود ندارد. ولی با اقدام سریع،  تشخیص به موقع، و مداوای مناسب فرسایش مغز، می‌توان عوارض رفتاری از جمله افسردگی، اضطراب، توهم، پرخاشگری و غیره را تا حدی کنترل کرد و در نتیجه، استقلال بیمار و کیفیت زندگی او را برای مدت طولانی‌‌تری حفظ کرد.
  • بعضی عفونت‌ها، عوارض دارویی، خونریزی‌های مغزی،  کمبود بعضی ویتامین‌ها،  عوامل متابولیک مانندکم کاری تیروئید، و افسردگی ناشی از کهولت، ممکن است باعث بروز اختلالات ذهنی شود.  این نوع اختلالات با اقدام به موقع، تا حد زیادی قابل درمانند و تشخیص سریع و دقیق آنها می‌تواند از  بوجود آمدن عوارض مغزی پایدار جلوگیری کند.
  • توجه داشته باشید که علاج ناپذیر بودن بیماری فرسایش مغز، به این معنی نیست که شما و پزشک معالج از انجام کار دیگری برای بیمار خود ناتوان هستید. به عکس، با توجه به عوارض دارویی، عفونت‌ها، و با مراقبت درست از این بیماران، میتوان از تشدید اختلالات ذهنی آنها جلوگیری نمود و کیفیت زندگی آنها را بهبود بخشید.
  • یکی از نتایج مهم تشخیص بموقع بیماری، امکان شرکت دادن بیمار در برنامه‌ریزی مراقبت از خود او‌ست.  بیمار که در ابتدا توان فکری لازم را دارد،  می‌تواند در تصمیم گیری شرکت نماید و گزینه‌های دلخواه خود را در دوران میانی و پایانی بیماری به عزیزان خود آگاهی دهد.

 

فرسایش مغز چگونه بوجود می‌آید؟

  • سلول‌های مغزی مانند منزل شما هستند. در پایان روز، زباله‌هایی که در اثر مصرف غذا و یا تمیز کردن منزل بوجود میایند، در صورتی که به بیرون از منزل  منتقل نشوند، امکان زندگی در آن منزل را نا ممکن می‌کنند.
  • در حال حاضر بیشتر دانشمندانی که در باره بیماری آلزایمر تحقیق می‌کنند بر این باورند که در بسیاری از بیماری‌های فرسایش مغز، اشکال در همین فرایند تخریب و تجزیه مواد اضافه در داخل سلول‌های مغزی است . این مواد اضافی در صورتی که در سلول و یا در محیط اطراف آن باقی بمانند،  باعث اختلال در کار و نهایتا مرگ سلول می‌شوند.
  • در بسیاری از این موارد، این ضایعات، پروتئین‌ها هستند که در سلول‌های مغزی یا نورون‌ها رسوب می‌کنند.  به وجود آمدن کلاف‌های پروتئینی، ارتباط بین سلول‌های عصبی مغز را مختل میکنند و باعث از بین رفتن آنها می‌شوند.  شروع این  تخریب سلولی در بیماری آلزایمر در منطقه هیپوکامپوس مغز که مرکز آموخته‌ها و حافظه انسان است صورت می‌گیرد و به همین علت است که مشکلات حافظه از اولین علایم این بیماری به حساب می‌آید.

.

تشخیص

  • تشخیص و تعین نوع فرسایش مغز معمولاً در یک معاینه و به آسانی انجام نمی‌گیرد و ممکن است به معاینه‌های مکرر توسط یک تیم پزشکی شامل متخصصین مغز و اعصاب (نورولوژیست)، روانپزشک، و داخلی نیاز باشد. برای تشخیص بیماری ممکن است با صلاحدید پزشک، از تست‌های روان‌شناختی، روش‌های مختلف تصویر‌برداری، و روش‌های آزمایشگاهی استفاده شود.
  • تابلوی بالینی بیماری فرسایش مغز با پیشرفت بیماری تغییر می‌کند و تشخیص وجود و یا نوع فرسایش مغز، مخصوصا در مراحل اولیه، کاملاً دقیق نخواهد بود. برای مثال بیماری که برای وی تشخیص بیماری آلزایمر داده شده است ممکن است با پبشرفت بیماری مشخص شود که به فرسایش مغز فرونتو تمپورال مبتلاست. کشیدن خط مرزی دقیق بین انواع فرسایش مغز به دلیل همپوشانی بسیاری عوارض آنها، غیر ممکن است.
  • پزشک، با گرفتن شرح حال، معاینه بالینی و بررسی سوابق بیماری، انجام آزمون‌های روانشناختی، بررسی لیست داروئی بیمار، انجام بعضی آزمایشها، و درنظر گرفتن سایر عوامل، نسبت به تشخیص و مداخله درمانی مناسب تصمیم می‌گیرد.
  • متاسفانه، تشخیص قطعی نوع بیماری فرسایش مغز در دوران حیات بیمار امکان پذیر نیست و فقط از طریق کالبد شکافی و با نگاه کردن به سلولهای مغز با میکروسکوپ و فقط پس از فوت بیمار میسّر است. این تشخیص معمولا با اهدا کردن مغز بیمار به مراکز تحقیقات پزشکی انجام می‌گیرد و در شمار پی گیری‌های رایج پس از فوت بیمار نیست.

 

عوارض

  • شدت و گستردگی از دست رفتن سلولهای مغزی یا نورون‌ها، و اینکه کدام قسمت مغز را در گیر کرده‌اند، عوارض و نشانه‌های متفاوتی را در بیمار بوجود می‌آورد.  برای مثال بیماری آلزایمر در ابتدا از قسمت‌های مربوط به حافظه اخیر در لوب آهیانه که در قسمت‌های کناری مغز هستند آغاز می‌گردد، در حالی که فرسایش مغز فرونتو تمپورال بیشتر از قسمت‌های قدّامی مغز که مربوط به کنترل رفتار و قضاوت است شروع می‌شود.
  • علت اینکه چرا سلول‌های مغز بیماران مبتلا به فرسایش مغز با سرعت بیشتری از سیر عادی پیر شدن از بین می‌روند، در بسیاری از موارد، هنوز به صورت کامل شناخته شده نیست. ولی با پیشرفت‌هایی که در آسیب شناسی،  ژنتیک،  و روشهای تصویر برداری خصوصا در سالهایی اخیر بوجود آمده است، توانسته ایم تا حد زیادی به چرایی این موضوع پی ببریم.
  • با پیشرفت دانش پزشکی، لیست بیماری‌هایی که به فرسایش مغز منجر میشوند به سرعت در حال گستردگی و پیچیده‌‌تر شدن است. برای مثال، توجه به فرسایش مغز فرونتو تمپورال، به عنوان چهارمین فرسایش مغز شایع، در سالهای اخیر بیشتر شده است.  تحقیقات جدید نشان داده است که خود این بیماری نیز دارای زیرگروه‌های متعدّدی می‌باشد.
  • صرف نظر از اینکه بیمار به کدام نوع فرسایش مغز مبتلا باشد، با پیشرفت بیماری و در مراحل پایانی کار، علایم بالینی  انواع فرسایش مغز کم و بیش مشابه یکدیگر می‌شوند. در نهایت،  بیمار برای انجام امور روزمره و شخصی خود کاملاً وابسته به مراقبین خود میشود.

.

مراحل پایانی

  • بیشتر بیماران مبتلا به فرسایش مغز به علت‌هایی به غیر از فرسایش مغز، مانند عفونت‌ها و یا عوارض قلبی و عروقی از بین می‌روند. بیماران مبتلا به فرسایش مغز در مراحل پایانی بیماری، به شدّت دچار اختلال در عملکرد مغز خواهند شد و در نتیجه،  خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها و عوارض پزشکی در آنها چندین برابر میشود.
  • بیمار به دلیل ناتوانی‌های ذهنی-حرکتی ، تعادل خود را از دست می‌دهد،  زمین می‌خورد، و آسیب می‌بیند. در هنگام بلع ممکن است غذا به کانال  هوای وی راه پیدا کند و باعث عفونت ریوی شود.  یا به علّت‌های مختلف، مستعد عفونت‌های مکرر ادراری گردد و با مقاوم شدن بدنش در برابر آنتی بیوتیک‌ها، دچار عوارض کلیوی شود.

     مطالب این مقاله  جایگزین مشاوره شخصی و خصوصی خواننده با اشخاص ذیصلاح و متخصص در رشته حرفه ای ایشان از جمله پزشکان، روانشناسان، حقوقدانان، و سایر حرف مربوطه نیست. توصیه میشود همواره، برای هر مورد بخصوص که با ان روبرو هستید، با متخصص مربوطه مشورت نمایید.


    پا نوشت

    1. «آلزایمر» شکل نوشتن رایج این بیماری در زبان فارسی است. تلفظ درست نام این بیماری آلزهایمر است که مترادف نام پزشک آلمانی تبار کاشف این بیماری به نام Alois Alzheimer در سال ۱۹۰۱  میلادی می باشد. در بعض نوشته ها، شما با شکل نوشتاری آلزهایمر برخورد میکنید.

Permanent link to this article: http://dardashna.ir/?p=1725

2 comments

  1. مسعود راجی

    چناب آقای صمدانی. از این مقاله بسیار روان و پرمایه جنابعالی سپاسگزارم و با اجازه شما، با ذکر ماخذ، آنرا به اعضای فامیل و دوستانم خواهم فرستاد.

  2. dardash1

    جناب آقای راجی،
    از لطف شما سپاسگزارم. با ارسال آن به آشنایان و معرفی وبسایت، شما در این کار خیر شریک می شوید.

دیدگاه‌ها غیرفعال است.